JE unaujua ugonjwa wa Seli Mundu (sickle cell)

Ugonjwa wa seli mundu (sickle cell anemia) ni ugonjwa wa damu wa kurithi unaosababishwa na mabadiliko katika mfumo wa vinasaba. Ugonjwa huu husababisha seli za damu nyekundu kubadilika umbo na kuwa na sura ya mwezi au “mundu” badala ya kuwa na umbo la kawaida la duara. Seli hizi mundu zinakosa kubadilika vyema, zinaweza kuziba mishipa ya damu, na kusababisha matatizo mengi ya kiafya.

Sababu za Ugonjwa wa Seli Mundu

Ugonjwa huu unasababishwa na mabadiliko katika jeni ya HBB inayosimamia utengenezaji wa protini ya hemoglobin S (HbS). Hemoglobin ni sehemu ya seli nyekundu za damu inayosafirisha oksijeni mwilini. Watu wanaougua ugonjwa huu wanakuwa na aina mbili za jeni ya HBB:

• Jeni Mbili za HbS (SS): Hii ni aina ya kawaida ya ugonjwa wa seli mundu ambapo mtu anarithi jeni ya HbS kutoka kwa wazazi wote wawili.
• Mchanganyiko wa HbS na jeni nyingine (SC, SD, SE): Aina hizi ni za mchanganyiko na dalili zake zinaweza kutofautiana.

Dalili za Ugonjwa wa Seli Mundu

Dalili za ugonjwa wa seli mundu zinaweza kutofautiana kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine na zinaweza kujitokeza kwa viwango tofauti vya ukali. Hapa kuna baadhi ya dalili za ugonjwa huu:

• Maumivu makali: Maumivu haya yanaweza kutokea ghafla na kudumu kwa muda mrefu. Yanajulikana kama “crisis” au msukosuko wa maumivu.
• Upungufu wa damu (anemia): Seli mundu zinaishi kwa muda mfupi kuliko seli nyekundu za kawaida, na kusababisha upungufu wa damu.
• Maambukizi: Ugonjwa huu unaweza kudhoofisha mfumo wa kinga, na kufanya mwili kuwa na uwezekano wa kupata maambukizi.
• Matatizo ya upumuaji: Seli mundu zinaweza kuathiri mishipa ya damu kwenye mapafu, na kusababisha matatizo ya upumuaji.
• Vidonda vya miguuni: Watu wenye ugonjwa huu mara nyingi hupata vidonda kwenye ngozi ya miguu.

Matatizo yanayotokana na Ugonjwa wa Seli Mundu

Ugonjwa wa seli mundu unaweza kusababisha matatizo mbalimbali ya kiafya ikiwa ni pamoja na:

• Kuharibika kwa viungo: Viungo kama ini na figo vinaweza kuharibiwa kwa sababu ya kupungua kwa usambazaji wa oksijeni.
• Kuharibika kwa tishu za ubongo: Hii inaweza kusababisha kiharusi, hasa kwa watoto wenye ugonjwa huu.
• Ugonjwa wa mapafu: Matatizo kama vile homa ya mapafu yanaweza kuathiri watu wenye ugonjwa huu.
• Matatizo ya macho: Ugonjwa wa seli mundu unaweza kusababisha matatizo ya macho kama vile retinopathy.
• Matatizo ya nguvu za kiume: Wanaume wenye ugonjwa wa seli mundu wanaweza kupata matatizo ya nguvu za kiume kutokana na mtiririko duni wa damu kwenye uume. Seli mundu zinapoziba mishipa ya damu inayosambaza damu kwenye uume, inaweza kusababisha matatizo ya kusimamisha uume.
• Maumivu wakati wa tendo la ndoa: Wanaume wenye ugonjwa wa seli mundu wanaweza kupata maumivu wakati wa tendo la ndoa kutokana na msukosuko wa maumivu.
• Priapism: Hii ni hali ambapo uume unakua umesimama kwa muda mrefu bila sababu yoyote. Priapism ni dharura (emergency) ya matibabu na inaweza kusababisha matatizo ya kudumu ya kushindwa kabisa kusimamisha uume ikiwa haitatibiwa haraka.
• Ugumba/utasa kwa wanawake:Ugonjwa wa seli mundu unaweza kuongeza hatari ya utasa kwa wanawake. Sababu moja ni kwamba seli mundu zinaweza kuathiri mfumo wa damu kwenye viungo vya uzazi, kama vile ovaries na uterasi, na kuathiri uzazi.
• Hatari wakati wa Ujauzito: Wanawake wenye ugonjwa wa seli mundu wanaweza kuwa na hatari zaidi ya kupata matatizo wakati wa ujauzito kama vile shinikizo la damu la ujauzito, ugonjwa wa figo, na hatari ya kuharibika kwa ujauzito.

Uchunguzi na Matibabu

Uchunguzi wa ugonjwa wa seli mundu hufanywa kwa vipimo vya damu vinavyoangalia hemoglobin na mabadiliko ya jeni ya HBB. Vipimo vya radiolojia na uchunguzi wa kiafya vinaweza kusaidia kutathmini matatizo yanayotokana na ugonjwa huu.

Matibabu ya ugonjwa wa seli mundu ni pamoja na:

• Dawa za maumivu: Kwa ajili ya kukabiliana na maumivu ya msukosuko.
• Dawa za kuzuia maambukizi: Kwa sababu ya hatari kubwa ya maambukizi, dawa za kuzuia maambukizi hutumika.
• Hydroxyurea: Dawa inayosaidia kupunguza msukosuko wa maumivu na kupunguza kiwango cha seli mundu.
• Upandikizaji wa uboho: Upandikizaji wa uboho ni matibabu pekee yanayoweza kuponya ugonjwa huu.

Usimamizi wa Maisha kwa Wenye Ugonjwa wa Seli Mundu

Kwa watu wenye ugonjwa wa seli mundu, usimamizi wa maisha ni muhimu sana. Hapa kuna baadhi ya hatua za kuchukua:

• Kufuata mpango wa matibabu: Ni muhimu kufuata maagizo ya daktari kuhusu matibabu na utunzaji wa afya.
• Kuepuka vichocheo vya msukosuko: Hii inaweza kujumuisha kuepuka hali ya hewa ya baridi, uhaba wa maji mwilini, na maambukizi.
• Kupata chanjo: Chanjo kama vile ya homa na nimonia ni muhimu kwa watu wenye ugonjwa wa seli mundu.
• Kufuata lishe bora: Kula vyakula vyenye virutubisho na kuhakikisha unapata maji ya kutosha.

Tiba mbadala

Kwanza kiuhalisia seli mundu haitibiki kwa sababu huu ni ulemavu wa seli. Lakini tiba za asili zitamfanya muathirika aweze kuishi maisha kama ya watu wengine bila shida yoyote. Na pia tiba hizi ni kinga kwake kutokana na maradhi mengine ambapo kwake ni jambo la hatari sana, pia dawa hizi zitamuondolea maumivu ambayo amekuwa akiishi nayo kwa muda mrefu.

Kwa mahitaji ya bidhaa zetu, tupigie leo kupitia nambari 0747 531 853 au fika clinic yetu iliyopo Kariakoo.

Bila kusahau, mikoani tunatuma bidhaa zetu kwa njia ya basi.

Karibu sana